اهداف استفاده

• تأمین هوای تنفسی مستقل
• محافظت در برابر دود
• محافظت در برابر گازهای سمی
• محافظت در برابر کمبود اکسیژن
• امکان ورود به محیط‌های خطرناک
• انجام عملیات اطفای حریق
• عملیات جستجو و نجات
• نجات افراد محبوس

اصل عملکرد

SCBA هوای فشرده ذخیره‌شده در سیلندر را از طریق رگلاتور، با فشار مناسب به ماسک کاربر می‌رساند.

از آنجا که دستگاه به هوای محیط وابسته نیست، حتی در فضاهایی که اکسیژن بسیار کم یا صفر است نیز تا پایان هوای سیلندر قابل استفاده خواهد بود.

اجزای اصلی SCBA

یک دستگاه SCBA استاندارد معمولاً از اجزای زیر تشکیل شده است:

• سیلندر هوای فشرده
• Back Plate (شاسی)
• Harness (هارنس)
• Shoulder Strap
• Waist Belt
• Cylinder Valve
• Pressure Reducer
• High Pressure Hose
• Low Pressure Hose
• Demand Valve
• Full Face Mask
• Pressure Gauge
• Warning Whistle
• PASS Device
• HUD (در برخی مدل‌ها)
• Quick Coupling
• Cylinder Band

انواع SCBA

۱. Open Circuit SCBA

رایج‌ترین نوع.

هوای بازدم به محیط تخلیه می‌شود.

کاربرد:

• آتش‌نشانی
• کشتی
• Offshore
• پالایشگاه
• صنایع نفت

۲. Closed Circuit Breathing Apparatus (CCBA)

در این سیستم هوای بازدم پس از حذف CO₂ و افزودن اکسیژن دوباره استفاده می‌شود.

مزایا:

• مدت عملکرد طولانی‌تر
• مناسب عملیات‌های طولانی و امداد در فضاهای خاص

معایب:

• پیچیدگی بیشتر
• هزینه بالاتر
• نیاز به آموزش تخصصی

انواع سیلندر

سیلندر فولادی

مزایا:

• استحکام بالا
• قیمت مناسب

معایب:

• وزن زیاد
• احتمال خوردگی در صورت نگهداری نامناسب

سیلندر آلومینیومی

مزایا:

• سبک‌تر از فولاد
• مقاومت بهتر در برابر خوردگی

سیلندر کامپوزیتی (Composite Cylinder)

امروزه پرکاربردترین نوع در تجهیزات پیشرفته.

مزایا:

• وزن بسیار کم
• مقاومت بالا
• راحتی بیشتر برای کاربر

معایب:

• قیمت بالاتر
• عمر مفید مشخص بر اساس دستورالعمل سازنده

فشار کاری سیلندر

رایج‌ترین فشارها:

• ۲۰۰ بار
• ۳۰۰ بار

فشار بالاتر به معنی هوای ذخیره‌شده بیشتر در حجم مشابه است، اما مدت استفاده واقعی به عواملی مانند حجم سیلندر و میزان مصرف هوای کاربر بستگی دارد.

ظرفیت سیلندر

رایج‌ترین حجم‌ها:

• ۶ لیتر
• ۶٫۸ لیتر
• ۹ لیتر

مدت زمان استفاده

مدت زمان اسمی ممکن است ۳۰، ۴۵ یا ۶۰ دقیقه باشد، اما زمان واقعی تحت تأثیر موارد زیر قرار دارد:

• شدت فعالیت
• استرس
• آمادگی جسمانی
• دمای محیط
• مصرف هوای فرد

در عملیات سنگین، زمان قابل استفاده ممکن است به‌طور قابل توجهی کمتر از زمان اسمی باشد.

Full Face Mask

ماسک تمام‌صورت وظیفه دارد:

• چشم
• بینی
• دهان

را کاملاً از محیط آلوده جدا کند.

ویژگی‌ها:

• لنز مقاوم
• دید وسیع
• آب‌بندی مناسب
• مقاومت در برابر حرارت

Demand Valve

وظیفه:

هوای موردنیاز را هنگام دم کاربر تأمین می‌کند و از مصرف بی‌مورد هوا جلوگیری می‌کند.

Pressure Reducer

فشار بسیار بالای داخل سیلندر را به فشار مناسب برای تنفس کاهش می‌دهد.

Pressure Gauge

فشار باقی‌مانده سیلندر را نشان می‌دهد.

کاربر باید به‌طور مداوم آن را کنترل کند تا قبل از اتمام هوا، منطقه خطر را ترک کند.

Warning Whistle

زمانی که فشار سیلندر به حد مشخصی می‌رسد، سوت هشدار فعال می‌شود تا کاربر برای خروج آماده شود.

PASS Device (Personal Alert Safety System)

یکی از مهم‌ترین تجهیزات ایمنی SCBA.

عملکرد

اگر آتش‌نشان:

• بیهوش شود.
• حرکت نکند.
• سقوط کند.

↓

PASS

شروع به هشدار صوتی بسیار بلند می‌کند.

↓

تیم نجات

محل فرد را پیدا می‌کند.

HUD (Head-Up Display)

در مدل‌های جدید روی ماسک نصب می‌شود.

اطلاعاتی مانند:

• فشار سیلندر
• میزان هوای باقی‌مانده
• هشدارها

را بدون نیاز به نگاه کردن به گیج نمایش می‌دهد.

سیستم ارتباطی (Communication System)

در مدل‌های حرفه‌ای ممکن است شامل:

• میکروفون
• اسپیکر
• بی‌سیم داخلی
• ارتباط با تیم فرماندهی

باشد.

Fireman’s Outfit

طبق الزامات SOLAS، تجهیزات آتش‌نشان کشتی معمولاً شامل موارد زیر است:

• Fire Helmet
• Fire Hood
• Fire Suit
• Fire Gloves
• Fire Boots
• SCBA
• Fire Axe
• Safety Lamp
• Lifeline

کاربردها

SCBA در محیط‌های زیر استفاده می‌شود:

• Engine Room
• Cargo Hold
• Pump Room
• Accommodation
• Offshore Platform
• FPSO
• LNG Carrier
• Chemical Tanker
• پالایشگاه
• پتروشیمی
• نیروگاه

آزمون‌های دوره‌ای

• بازرسی روزانه یا قبل از استفاده
• کنترل فشار سیلندر
• آزمون عملکرد رگلاتور
• آزمون آب‌بندی ماسک
• تست PASS
• آزمون‌های دوره‌ای سیلندر مطابق مقررات
• ثبت سوابق نگهداری

نگهداری

• تمیز کردن ماسک پس از استفاده
• شارژ مجدد سیلندر
• نگهداری در محل خشک و خنک
• محافظت در برابر ضربه
• سرویس توسط افراد مجاز
• تعویض قطعات فرسوده

اشتباهات رایج

• ورود به محیط خطر با فشار کم سیلندر
• بی‌توجهی به هشدار فشار پایین
• اصلاح ریش در ناحیه آب‌بندی ماسک را انجام ندادن (که می‌تواند باعث نشت هوا شود)
• استفاده از ماسک آسیب‌دیده
• نادیده گرفتن آزمون‌های دوره‌ای
• استفاده از SCBA بدون آموزش عملی

تفاوت SCBA و EEBD

استانداردهای مرتبط

• SOLAS Chapter II-2
• FSS Code
• IMO MSC/Circ. 1432 (نگهداری تجهیزات آتش‌نشانی)
• ISO 23269 (در برخی تجهیزات تنفسی)
• EN 137 (مرجع شناخته‌شده برای SCBA آتش‌نشانی در بسیاری از کشورها)
• الزامات مؤسسات رده‌بندی مانند DNV، ABS، Lloyd’s Register، Bureau Veritas

نکته مهندسی (Engineering Insight)

یکی از مهم‌ترین اصول در استفاده از SCBA، مدیریت هوای تنفسی (Air Management) است. آتش‌نشان نباید تا آخرین لحظه از هوای سیلندر استفاده کند؛ بلکه باید به‌گونه‌ای برنامه‌ریزی کند که پیش از رسیدن به فشار بحرانی، مسیر بازگشت را آغاز کرده باشد. در بسیاری از سازمان‌های آتش‌نشانی، برای این منظور از روش‌هایی مانند «قانون یک‌سوم» یا رویه‌های عملیاتی مشابه استفاده می‌شود؛ اما معیار دقیق باید بر اساس دستورالعمل سازمان، شرایط عملیات و آموزش‌های رسمی تعیین شود.

خدمات ژیان اخگر آریا

• طراحی و جانمایی تجهیزات SCBA برای شناورها، سکوهای نفتی و صنایع Offshore
• تهیه مشخصات فنی (Technical Specification)
• انتخاب تجهیزات مطابق SOLAS، FSS Code و الزامات مؤسسات رده‌بندی
• تدوین برنامه‌های بازرسی و نگهداری
• آموزش عملی استفاده از SCBA، تست Fit و مدیریت هوای تنفسی