اهداف سیستم

• تشخیص و کنترل سریع حریق
• حفاظت از جان خدمه و مسافران
• جلوگیری از گسترش آتش بین بخش‌های مختلف شناور
• حفاظت از موتورخانه و اتاق ماشین‌آلات
• حفاظت از محموله‌های خطرناک
• حفظ پایداری و قابلیت عملیاتی شناور
• کاهش خسارات مالی و زیست‌محیطی

دسته‌بندی سیستم‌های اطفای حریق دریایی

به‌طور کلی، سامانه‌های اطفا در شناورها به دو گروه اصلی تقسیم می‌شوند:

الف) سیستم‌های قابل‌حمل (Portable)

• خاموش‌کننده دستی
• Fire Blanket
• Fire Bucket (در برخی شناورها و کاربردهای خاص)
• Fire Hose
• Fire Nozzle

ب) سیستم‌های ثابت (Fixed Fire Fighting Systems)

• Fire Main System
• Water Mist
• CO₂ Fixed System
• Foam System
• Sprinkler System
• Deluge System
• Dry Chemical Powder System
• Local Application System
• High Expansion Foam
• Low Expansion Foam
• Monitor System

Fire Main System (شبکه اصلی آتش‌نشانی کشتی)

معرفی

Fire Main مهم‌ترین شبکه توزیع آب آتش‌نشانی در کشتی است.

این شبکه شامل مجموعه‌ای از:

• پمپ
• لوله‌کشی
• شیرآلات
• هیدرانت‌ها
• شیلنگ‌ها
• نازل‌ها

است که آب را از منبع مناسب به نقاط مختلف شناور منتقل می‌کند.

اجزای اصلی

• Fire Pump
• Emergency Fire Pump
• Fire Main Pipe
• Fire Hydrant
• Fire Hose
• Fire Nozzle
• Isolation Valve
• Pressure Gauge

Fire Pump

معمولاً حداقل یک پمپ اصلی آتش‌نشانی روی شناور نصب می‌شود و بسته به نوع و ابعاد کشتی ممکن است چندین پمپ وجود داشته باشد.

وظیفه:

تأمین فشار و دبی موردنیاز شبکه Fire Main.

Emergency Fire Pump

یکی از الزامات مهم در بسیاری از شناورها.

در صورتی که موتورخانه یا پمپ اصلی از مدار خارج شود، این پمپ باید بتواند شبکه آتش‌نشانی را تغذیه کند.

معمولاً در محلی مستقل از موتورخانه اصلی نصب می‌شود تا در صورت وقوع حریق در موتورخانه، همچنان قابل استفاده باشد.

Fire Hydrant

هیدرانت‌های دریایی در نقاط مختلف کشتی نصب می‌شوند تا شیلنگ آتش‌نشانی به آن‌ها متصل شود.

محل‌های رایج نصب:

• عرشه
• موتورخانه
• محل بارگیری
• اتاق ماشین
• انبارها
• بخش اقامتی

Fire Hose

شیلنگ‌های مخصوص دریایی باید دارای ویژگی‌های زیر باشند:

• مقاومت در برابر فشار
• مقاومت در برابر آب شور
• مقاومت در برابر سایش
• انعطاف‌پذیری مناسب
• دوام در برابر شرایط محیطی سخت

Fire Nozzle

انواع نازل

Jet Nozzle

ایجاد جت مستقیم برای دستیابی به برد بیشتر و نفوذ بهتر.

Fog Nozzle

تولید ذرات ریز آب برای:

• خنک‌کاری
• محافظت از نیروهای عملیاتی
• کاهش حرارت محیط

Combination Nozzle

امکان تغییر بین حالت Jet و Fog را فراهم می‌کند و پرکاربردترین نوع در بسیاری از کشتی‌ها است.

سیستم اسپرینکلر دریایی (Marine Sprinkler System)

در کشتی‌های مسافربری، شناورهای اقامتی و برخی شناورهای خاص، از سیستم اسپرینکلر خودکار برای حفاظت از فضاهای اقامتی و عمومی استفاده می‌شود.

کاربرد

• Accommodation
• Corridor
• Cabin
• Public Area
• Dining Room
• Lounge

Water Mist System

معرفی

یکی از مهم‌ترین سیستم‌های اطفای دریایی.

Water Mist با تولید قطرات بسیار ریز آب، علاوه بر خنک کردن محیط، بخار آب ایجاد می‌کند که به کاهش اکسیژن موضعی و مهار آتش کمک می‌کند.

مزایا

• مصرف آب بسیار کمتر نسبت به سیستم‌های متعارف
• کاهش خسارت به تجهیزات
• ایمن‌تر برای فضاهای دارای حضور افراد
• مناسب برای تجهیزات الکتریکی در صورت طراحی صحیح
• مناسب موتورخانه

کاربرد

• Engine Room
• Pump Room
• Machinery Space
• Accommodation
• Control Room

سیستم CO₂ ثابت

معرفی

یکی از رایج‌ترین سیستم‌های اطفای موتورخانه.

در این سیستم، پس از تخلیه کامل افراد، دی‌اکسید کربن به فضای حفاظت‌شده تزریق می‌شود تا غلظت اکسیژن کاهش یافته و احتراق متوقف شود.

کاربرد

• موتورخانه
• اتاق ژنراتور
• Cargo Hold
• اتاق ماشین‌آلات

مزایا

• عدم آسیب به تجهیزات
• نفوذ مناسب در فضا
• عدم باقی گذاشتن پسماند

محدودیت

به‌دلیل خطر خفگی، تخلیه CO₂ تنها زمانی انجام می‌شود که اطمینان حاصل شود افراد از فضای حفاظت‌شده خارج شده‌اند و مراحل ایمنی طبق دستورالعمل اجرا شده است.

سیستم فوم دریایی (Marine Foam System)

فوم برای حریق مایعات قابل اشتعال مانند سوخت‌های مایع استفاده می‌شود.

کاربرد

• Helideck
• Cargo Deck
• Tanker
• Fuel Transfer Area
• Pump Room

انواع

• Low Expansion Foam
• Medium Expansion Foam
• High Expansion Foam

Dry Chemical Powder System

برای برخی فضاهای خاص مانند سکوی بالگرد (Helideck) یا محل‌های سوخت‌گیری ممکن است از سیستم پودر خشک استفاده شود، زیرا توانایی خوبی در مهار سریع حریق مایعات و گازهای قابل اشتعال دارد.

Local Application Fire Fighting System

این سیستم تنها روی تجهیز یا ناحیه مشخصی عمل می‌کند، نه کل فضا.

نمونه کاربرد:

• دیزل ژنراتور
• بویلر
• واحدهای سوخت‌رسانی
• تجهیزات پرخطر موتورخانه

Engine Room Fire Protection

موتورخانه پرخطرترین بخش بسیاری از شناورهاست.

به همین دلیل معمولاً ترکیبی از سامانه‌های زیر در آن به کار می‌رود:

• Heat Detector
• Flame Detector
• Water Mist یا CO₂
• Fire Damper
• Quick Closing Fuel Valve
• Emergency Stop
• Fire Insulation
• Fire Door

Cargo Hold Fire Protection

بسته به نوع محموله، حفاظت ممکن است شامل:

• CO₂ Fixed System
• Smoke Detection
• Heat Detection
• Water Spray
• Fire Patrol

باشد.

Helideck Fire Fighting System

در سکوهای نفتی و شناورهای دارای محل فرود بالگرد، حفاظت ویژه‌ای در نظر گرفته می‌شود.

تجهیزات متداول:

• Foam Monitor
• Foam Hose Reel
• Dry Powder Unit
• Portable Extinguishers
• Crash Rescue Equipment
• Fireman’s Outfit

Fireman’s Outfit

لباس ویژه آتش‌نشان دریایی که معمولاً شامل موارد زیر است:

• Fire Helmet
• Fire Suit
• Fire Gloves
• Fire Boots
• SCBA
• Flash Hood
• Fire Axe
• Safety Lamp
• Lifeline (در برخی تجهیزات)

نکته مهندسی (Engineering Insight)

در کشتی‌ها معمولاً هیچ سیستم اطفای واحدی برای همه فضاها مناسب نیست. انتخاب سیستم به عواملی مانند نوع فضا، حضور افراد، نوع سوخت، تجهیزات موجود، خطرات الکتریکی و الزامات SOLAS و FSS Code بستگی دارد. برای مثال، استفاده از CO₂ در موتورخانه ممکن است مناسب باشد، اما برای فضاهای دارای حضور دائمی افراد معمولاً گزینه‌های دیگری مانند Water Mist یا اسپرینکلر ترجیح داده می‌شوند. طراحی حرفه‌ای زمانی حاصل می‌شود که هر سامانه در محل مناسب خود و به‌صورت هماهنگ با سیستم اعلام حریق، تهویه و کنترل شناور عمل کند.

استانداردهای مرتبط

• SOLAS Chapter II-2 – Fire Protection, Fire Detection and Fire Extinction
• FSS Code – Fire Safety Systems Code
• IMO MSC Circulars – دستورالعمل‌های تکمیلی برای سامانه‌های اطفا
• NFPA 750 – Water Mist Fire Protection Systems (در صورت استفاده)
• NFPA 11 – Low, Medium and High Expansion Foam
• IMO FTP Code – Fire Test Procedures Code (برای آزمون برخی مصالح و تجهیزات)