اهداف استفاده

• اعلام خودکار وضعیت اضطراری
• ارسال موقعیت شناور
• ارسال شناسه کشتی
• کاهش زمان پیدا شدن افراد
• افزایش احتمال موفقیت عملیات SAR

فلسفه طراحی

در بسیاری از حوادث:

• شب است.
• مه وجود دارد.
• دید بسیار کم است.
• هیچ کشتی نزدیکی وجود ندارد.

در این شرایط حتی اگر فلر هم شلیک شود، ممکن است کسی آن را نبیند.

EPIRB بدون نیاز به ارتباط رادیویی دستی، پیام اضطراری را مستقیماً به سامانه جهانی جستجو و نجات ارسال می‌کند.

اجزای اصلی EPIRB

یک EPIRB معمولاً شامل موارد زیر است:

• آنتن
• فرستنده دیجیتال
• گیرنده GNSS (GPS، Galileo یا سامانه‌های مشابه، بسته به مدل)
• باتری با عمر ذخیره‌سازی بالا
• چراغ چشمک‌زن
• کلید فعال‌سازی
• محفظه ضدآب
• شناور داخلی
• مدار الکترونیکی
• شناسه دیجیتال (Unique ID)

نحوه عملکرد

وقتی EPIRB فعال می‌شود:

↓

مختصات جغرافیایی (در مدل‌های دارای GNSS) تعیین می‌شود.

↓

پیام اضطراری رمزگذاری می‌شود.

↓

پیام به ماهواره‌های سامانه COSPAS–SARSAT ارسال می‌شود.

↓

ماهواره‌ها پیام را به ایستگاه‌های زمینی منتقل می‌کنند.

↓

مرکز هماهنگی نجات (RCC) پیام را دریافت می‌کند.

↓

واحدهای جستجو و نجات اعزام می‌شوند.

سامانه COSPAS-SARSAT

این یک شبکه بین‌المللی جستجو و نجات است که با همکاری چندین کشور ایجاد شده و به تجهیزات اضطراری مانند EPIRB، ELT و PLB خدمات ارائه می‌دهد.

وظیفه آن:

• دریافت پیام اضطراری
• تعیین موقعیت
• ارسال اطلاعات به مراکز نجات

است.

فرکانس‌های اصلی

406 MHz

فرکانس اصلی ارسال پیام دیجیتال اضطراری به سامانه ماهواره‌ای.

121.5 MHz

در بسیاری از مدل‌ها برای کمک به عملیات نهایی جستجو توسط هواگردها یا تیم‌های نزدیک به محل استفاده می‌شود.

GPS داخلی

مدل‌های جدید معمولاً دارای گیرنده موقعیت‌یاب داخلی هستند.

مزایا:

• تعیین سریع‌تر موقعیت
• افزایش دقت
• کاهش محدوده جستجو
• تسریع عملیات امداد

انواع EPIRB

۱. Category I

دارای Hydrostatic Release Unit (HRU).

اگر کشتی غرق شود:

↓

HRU آزاد می‌شود.

↓

EPIRB شناور می‌شود.

↓

به‌صورت خودکار فعال می‌شود.

کاربرد

• کشتی‌های تجاری
• نفتکش‌ها
• کشتی‌های اقیانوس‌پیما

۲. Category II

به‌صورت دستی از پایه جدا و فعال می‌شود.

در صورت ترک کشتی، خدمه باید آن را همراه خود ببرند.

HRU (Hydrostatic Release Unit)

یکی از مهم‌ترین اجزای Category I.

وظیفه:

در عمق مشخص، پایه نگهدارنده را آزاد می‌کند تا EPIRB بدون دخالت انسان به سطح آب برسد و فعال شود.

HRU یک قطعه مصرفی است و باید در بازه زمانی تعیین‌شده توسط سازنده تعویض شود.

آیا EPIRB روی آب شناور می‌ماند؟

بله.

بدنه آن طوری طراحی شده که:

• شناور باشد.
• آنتن تا حد امکان در وضعیت مناسب قرار گیرد.
• چراغ چشمک‌زن قابل مشاهده باشد.

چراغ چشمک‌زن

پس از فعال شدن:

• محل تقریبی EPIRB را در شب مشخص می‌کند.
• به تیم نجات در مرحله نزدیک شدن کمک می‌کند.

ثبت (Registration)

هر EPIRB باید در مرجع ذی‌صلاح کشور پرچم یا سامانه ثبت مربوطه ثبت شود تا شناسه آن به اطلاعات کشتی و مالک متصل باشد. بدون ثبت صحیح، مراکز امداد ممکن است نتوانند به‌سرعت هویت شناور را تشخیص دهند.

تست EPIRB

بیشتر دستگاه‌ها دارای حالت Self-Test هستند.

در این آزمون معمولاً مواردی مانند:

• وضعیت باتری
• مدار داخلی
• عملکرد کلی دستگاه

بررسی می‌شود.

آزمون باید مطابق دستورالعمل سازنده انجام شود تا از ارسال هشدار واقعی و بی‌مورد جلوگیری شود.

بازرسی

موارد مهم:

• سلامت بدنه
• سلامت آنتن
• تاریخ انقضای باتری
• وضعیت HRU
• عملکرد Self-Test
• سالم بودن پایه نگهدارنده
• تمیز بودن محفظه
• بررسی پلمب‌ها

نگهداری

• دور از ضربه
• دور از مواد شیمیایی
• تمیز نگه داشتن پایه
• تعویض باتری در زمان مقرر
• تعویض HRU طبق برنامه
• ثبت سوابق سرویس

اشتباهات رایج

• ثبت نکردن دستگاه
• استفاده آزمایشی خارج از رویه
• تعویض نکردن باتری
• تعویض نکردن HRU
• نصب نامناسب که مانع آزاد شدن خودکار شود
• پوشاندن آنتن یا ایجاد مانع برای انتشار سیگنال

تفاوت EPIRB، SART، PLB و AIS MOB

استانداردهای مرتبط

• SOLAS Chapter IV
• SOLAS Chapter III
• LSA Code
• IMO Performance Standards for EPIRB
• الزامات شبکه COSPAS-SARSAT
• الزامات مؤسسات رده‌بندی مانند DNV، ABS، Lloyd’s Register، Bureau Veritas

نکته مهندسی (Engineering Insight)

داشتن EPIRB به‌تنهایی تضمین‌کننده نجات نیست. ثبت صحیح دستگاه، سلامت باتری، عملکرد مناسب آنتن، وضعیت HRU و آموزش خدمه همگی در موفقیت عملیات نقش اساسی دارند. در برخی حوادث، خود دستگاه سالم بوده اما به دلیل نصب نادرست یا عدم ثبت اطلاعات، زمان واکنش تیم‌های امداد افزایش یافته است.

خدمات ژیان اخگر آریا

• مشاوره انتخاب و جانمایی EPIRB مطابق SOLAS و الزامات پروژه
• تهیه مشخصات فنی تجهیزات GMDSS و LSA
• تدوین برنامه‌های بازرسی و نگهداری
• آموزش تست دوره‌ای و مدیریت تجهیزات اضطراری
• مشاوره برای شناورها، بنادر، سکوهای فراساحلی و پروژه‌های Offshore