دستکشهای مخصوص آتشنشانی و حفاظت دست Firefighting Protective Gloves
مقدمه
دستها یکی از مهمترین و در عین حال آسیبپذیرترین قسمتهای بدن در عملیات آتشنشانی و امداد و نجات هستند. آتشنشان در هنگام عملیات ممکن است دست خود را در معرض طیف گستردهای از خطرات قرار دهد، از جمله:
- شعله مستقیم
- حرارت شدید
- حرارت تابشی
- بخار داغ
- آب داغ
- فلزات و سطوح داغ
- اشیای تیز و برنده
- شیشه شکسته
- اجسام فروریخته
- مواد شیمیایی
- سوختها و هیدروکربنها
- آلودگیهای بیولوژیکی
- خطرات مکانیکی
- سایش و پارگی
به همین دلیل، دستکش آتشنشانی صرفاً یک دستکش ضخیم نیست؛ بلکه یک تجهیز تخصصی حفاظت فردی است که باید متناسب با نوع عملیات، نوع حریق و سطح خطر انتخاب شود.
. تفاوت دستکش آتشنشانی با دستکش صنعتی
دستکشهای صنعتی معمولی معمولاً برای یک خطر مشخص طراحی میشوند.
برای مثال:
- دستکش ضد برش
- دستکش ضد مواد شیمیایی
- دستکش ضد حرارت
- دستکش ضد ضربه
اما دستکش آتشنشانی باید بتواند در یک سیستم حفاظتی چندگانه، همزمان در برابر مجموعهای از خطرات مقاومت ایجاد کند.
بنابراین:
Industrial Gloves ≠ Firefighting Gloves
دستکش آتشنشانی باید در کنار:
- لباس آتشنشانی
- کلاه
- هود
- چکمه
- تجهیزات تنفسی
بهعنوان بخشی از یک مجموعه PPE طراحی و استفاده شود.
- وظایف اصلی دستکش آتشنشانی
یک دستکش آتشنشانی مناسب باید تا حد امکان از دست و مچ در برابر موارد زیر محافظت کند:
- حرارت
- شعله
- انتقال حرارت
- آب داغ
- سایش
- پارگی
- سوراخشدن
- برش
- ضربه
در برخی مدلها حفاظت در برابر مواد شیمیایی نیز در نظر گرفته میشود.
- انواع اصلی دستکشهای آتشنشانی
بهطور کلی میتوان دستکشهای تخصصی را به گروههای زیر تقسیم کرد:
- Structural Firefighting Gloves
- Industrial Firefighting Gloves
- Proximity Firefighting Gloves
- Wildland Firefighting Gloves
- Rescue Gloves
- Technical Rescue Gloves
- Heat-Resistant Gloves
- Chemical Protective Gloves
- Cut-Resistant Gloves
- Arc Flash Protective Gloves
- Electrical Insulating Gloves
هرکدام برای شرایط متفاوتی طراحی شدهاند.
- Structural Firefighting Gloves
این نوع دستکش برای عملیات آتشنشانی در سازهها و ساختمانها طراحی شده است.
کاربرد:
- حریق ساختمان
- کارخانه
- انبار
- کارگاه
- عملیات جستوجو و نجات در حریق
دستکش باید در برابر:
- حرارت
- شعله
- سایش
- پارگی
- سوراخشدن
مقاومت مناسبی داشته باشد.
- Industrial Firefighting Gloves
در محیطهای صنعتی، آتشنشان ممکن است با خطرات پیچیدهتری مواجه شود.
مانند:
- Hydrocarbon Fire
- Chemical Fire
- Jet Fire
- High Heat Flux
بنابراین دستکش باید متناسب با سناریوی حریق و نوع ماده انتخاب شود.
دستکش مخصوص آتشنشانی صنعتی ممکن است نیازمند ویژگیهای اضافی مانند مقاومت شیمیایی یا حرارتی بالاتر باشد.
- Proximity Firefighting Gloves
این دستکشها برای عملیات نزدیک به منابع حرارتی شدید طراحی میشوند.
کاربرد احتمالی:
- کورهها
- صنایع فلزی
- فرآیندهای حرارتی
- عملیات صنعتی خاص
در این شرایط مقاومت در برابر:
Radiant Heat
اهمیت زیادی دارد.
- Wildland Firefighting Gloves
برای عملیات اطفای حریق در:
- جنگل
- مراتع
- پوشش گیاهی
از دستکشهای مخصوص Wildland Firefighting استفاده میشود.
این دستکشها باید علاوه بر حفاظت حرارتی، امکان:
- حرکت دست
- گرفتن ابزار
- کار طولانیمدت
را فراهم کنند.
- Rescue Gloves
در عملیات امداد و نجات، خطرات مکانیکی اهمیت زیادی دارند.
مانند:
- شیشه شکسته
- فلز
- آوار
- لبههای تیز
- ابزارهای مکانیکی
در این شرایط Rescue Gloves ممکن است حفاظت مکانیکی بیشتری نسبت به دستکشهای معمولی آتشنشانی فراهم کنند.
- Technical Rescue Gloves
این دستکشها برای عملیات تخصصی مانند:
- Rope Rescue
- Urban Search and Rescue
- عملیات آوار
- نجات فنی
استفاده میشوند.
در این نوع عملیات، علاوه بر حفاظت،:
Dexterity
یا قابلیت حرکت دقیق انگشتان اهمیت زیادی دارد.
- دستکش حرارتی
Heat-Resistant Gloves برای فعالیتهایی طراحی میشوند که تماس با سطوح داغ یا حرارت بالا وجود دارد.
کاربرد:
- کوره
- ریختهگری
- صنایع فلزی
- عملیات حرارتی
اما هر دستکش حرارتی الزاماً برای عملیات آتشنشانی مناسب نیست.
- دستکش ضد شعله
دستکشهای مقاوم در برابر شعله برای کاهش خطر:
- اشتعال
- گسترش شعله
- آسیب حرارتی
طراحی میشوند.
اما مقاومت در برابر شعله بهتنهایی کافی نیست.
یک دستکش آتشنشانی باید عملکرد مناسبی در برابر مجموعهای از خطرات داشته باشد.
- ساختار چندلایه دستکش
دستکشهای تخصصی آتشنشانی ممکن است از چند بخش اصلی تشکیل شوند:
Outer Shell
لایه خارجی مقاوم در برابر:
- سایش
- پارگی
- حرارت
Moisture Barrier
برای جلوگیری از نفوذ آب و رطوبت.
Thermal Liner
برای کاهش انتقال حرارت.
Inner Liner
برای راحتی و تماس مناسب با دست.
- Outer Shell
لایه بیرونی بیشترین تماس را با محیط دارد.
باید در برابر:
- سایش
- پارگی
- سوراخشدن
- حرارت
مقاومت داشته باشد.
جنس این لایه باید با نوع کاربرد سازگار باشد.
- Moisture Barrier
این لایه برای جلوگیری از نفوذ:
- آب
- رطوبت
- مایعات
استفاده میشود.
در عملیات آتشنشانی اهمیت زیادی دارد زیرا دستکش خیس میتواند رفتار حرارتی متفاوتی داشته باشد و همچنین باعث ناراحتی و کاهش عملکرد فرد شود.
- Thermal Liner
Thermal Liner برای کاهش انتقال حرارت از محیط به دست استفاده میشود.
ضخامت و جنس این لایه بر موارد زیر تأثیر دارد:
- حفاظت حرارتی
- انعطافپذیری
- وزن
- قابلیت حرکت انگشتان
- مقاومت در برابر حرارت
دستکش آتشنشانی باید در برابر حرارت مقاوم باشد.
اما میزان حفاظت حرارتی باید بر اساس:
- نوع عملیات
- شدت حرارت
- مدت مواجهه
بررسی شود.
هیچ دستکشی امکان تحمل نامحدود حرارت را ندارد.
- مقاومت در برابر شعله
دستکش باید دارای عملکرد مناسب در برابر شعله باشد.
هدف این است که:
- بهراحتی مشتعل نشود.
- شعله را گسترش ندهد.
- عملکرد حفاظتی خود را در شرایط مورد انتظار حفظ کند.
- مقاومت در برابر حرارت تابشی
در برخی عملیاتها، حتی بدون تماس مستقیم با شعله، حرارت تابشی میتواند بسیار شدید باشد.
این مسئله در:
- حریق صنعتی
- حریق هیدروکربنی
- عملیات نزدیک کوره
اهمیت بیشتری دارد.
- مقاومت در برابر آب و بخار
در عملیات آتشنشانی احتمال تماس با:
- آب داغ
- بخار
- رطوبت
وجود دارد.
ساختار مناسب دستکش باید بتواند خطر انتقال حرارت از طریق رطوبت را کاهش دهد.
- مقاومت در برابر سایش
دستکش آتشنشانی در طول عملیات با:
- شیلنگ
- ابزار
- سطوح خشن
- بتن
- فلز
تماس دارد.
بنابراین Abrasion Resistance اهمیت زیادی دارد.
- مقاومت در برابر پارگی
در هنگام عبور از محیطهای تخریبشده یا کار با تجهیزات، امکان گیرکردن دستکش وجود دارد.
به همین دلیل مقاومت در برابر:
Tear
اهمیت زیادی دارد.
- مقاومت در برابر سوراخشدن
برخی محیطها دارای:
- میخ
- سیم
- فلز
- شیشه
هستند.
دستکش باید در حد استاندارد مورد نیاز در برابر:
Puncture
مقاومت داشته باشد.
- مقاومت در برابر برش
در عملیات نجات، خطر تماس با لبههای تیز وجود دارد.
در صورت نیاز میتوان از دستکشهای دارای:
Cut Resistance
استفاده کرد.
اما باید توجه داشت که دستکش ضدبرش صنعتی لزوماً جایگزین دستکش آتشنشانی Structural نیست.
- حفاظت در برابر مواد شیمیایی
در برخی عملیاتهای صنعتی ممکن است تماس با:
- اسیدها
- قلیاها
- حلالها
- مواد فرآیندی
وجود داشته باشد.
در این شرایط باید دستکش متناسب با ماده شیمیایی انتخاب شود.
مقاومت شیمیایی باید بر اساس:
Chemical Compatibility
و اطلاعات سازنده بررسی شود.
- دستکش آتشنشانی و حریق هیدروکربنی
در حریقهای:
- نفت
- بنزین
- گازوئیل
- سوختها
حرارت تابشی میتواند بسیار شدید باشد.
در این شرایط تجهیزات باید متناسب با سناریوی حریق انتخاب شوند.
دستکش معمولی آتشنشانی لزوماً برای تمام شرایط Hydrocarbon Fire مناسب نیست.
- دستکش و عملیات امداد و نجات
در عملیات Rescue، دستکش باید تعادل مناسبی بین:
Protection
و:
Dexterity
ایجاد کند.
اگر دستکش بیش از حد ضخیم باشد، کار با:
- ابزار
- طناب
- تجهیزات نجات
ممکن است دشوار شود.
- قابلیت حرکت انگشتان
یکی از ویژگیهای مهم دستکش:
Dexterity
است.
آتشنشان باید بتواند:
- نازل را کنترل کند.
- شیر را باز و بسته کند.
- ابزار را بگیرد.
- تجهیزات تنفسی را تنظیم کند.
- با رادیو کار کند.
بنابراین ضخامت بیش از حد همیشه به معنی حفاظت بهتر نیست.
- Grip
سطح کف دست باید Grip مناسبی داشته باشد.
این ویژگی برای گرفتن:
- شیلنگ
- نازل
- ابزار
- طناب
بسیار مهم است.
در محیطهای مرطوب، Grip مناسب اهمیت بیشتری پیدا میکند.
- طراحی مچ دست
دستکش باید بخش مناسبی از مچ را پوشش دهد.
در بسیاری از مدلهای آتشنشانی، طراحی دستکش با:
Firefighting Coat
هماهنگ میشود تا فاصلهای بین دستکش و آستین ایجاد نشود.
- دستکش و لباس آتشنشانی
دستکش نباید بهصورت مستقل انتخاب شود.
باید با:
- Coat
- Trouser
- Hood
- Helmet
- Boots
هماهنگ باشد.
هدف ایجاد یک:
Complete Protective Ensemble
است.
- دستکش و SCBA
هنگام استفاده از:
SCBA
آتشنشان باید بتواند:
- بندها
- شیرها
- اتصالات
را تا حد امکان کنترل کند.
بنابراین Dexterity دستکش اهمیت زیادی دارد.
- دستکش برای عملیات جستوجو
در Search & Rescue دستکش باید امکان تماس با:
- دیوار
- آوار
- فلز
- شیشه
را با حفاظت مناسب فراهم کند.
- دستکش برای عملیات Rope Rescue
در Rope Rescue عوامل زیر اهمیت دارند:
- Grip
- Dexterity
- Abrasion Resistance
بنابراین دستکش مخصوص Rope Rescue ممکن است با Structural Firefighting Gloves متفاوت باشد.
- دستکش ضد برش
برای برخی عملیات نجات و صنعتی میتوان از دستکشهای Cut-Resistant استفاده کرد.
این دستکشها برای:
- کار با شیشه
- فلز
- تیغهها
مناسب هستند.
اما باید مشخص شود که آیا همزمان حفاظت حرارتی نیز مورد نیاز است یا خیر.
- دستکش ضد ضربه
برخی دستکشهای Rescue دارای محافظت در برابر ضربه هستند.
این ویژگی در:
- آواربرداری
- نجات فنی
- عملیات صنعتی
میتواند مفید باشد.
- دستکشهای الکتریکی
در کار با تجهیزات برق، دستکشهای عایق الکتریکی مخصوصی وجود دارند.
این دستکشها با دستکشهای آتشنشانی معمولی یکسان نیستند.
برای کارهای برق باید:
- Voltage Class
- استاندارد مربوطه
- تاریخ تست
بررسی شود.
- Arc Flash
Arc Flash با برقگرفتگی معمولی تفاوت دارد.
برای Arc Flash باید تجهیزات متناسب با انرژی حادثه انتخاب شوند.
دستکش آتشنشانی معمولی بهتنهایی جایگزین تجهیزات Arc-Rated نیست.
- دستکش و حریق الکتریکی
در عملیات حریق تجهیزات الکتریکی باید خطرات:
- برقگرفتگی
- Arc Flash
- حرارت
همزمان بررسی شوند.
انتخاب PPE باید بر اساس سناریوی واقعی و دستورالعمل عملیاتی انجام شود.
- استاندارد EN 659
EN 659
یکی از استانداردهای شناختهشده برای دستکشهای حفاظتی آتشنشانان است.
این استاندارد الزامات مربوط به عملکرد دستکشهای مورد استفاده در عملیات آتشنشانی را پوشش میدهد.
- استاندارد NFPA 1970
در سیستم استانداردهای NFPA، NFPA 1970 الزامات مرتبط با مجموعهای از تجهیزات حفاظت فردی آتشنشانان را پوشش میدهد.
برای پروژهها باید نسخه مورد قبول کارفرما و مرجع ذیصلاح مشخص شود.
- استانداردهای مقاومت مکانیکی
بسته به نوع دستکش، آزمونهای مختلفی ممکن است برای:
- Abrasion
- Cut
- Tear
- Puncture
انجام شود.
استاندارد دقیق باید متناسب با نوع دستکش و کاربرد آن بررسی شود.
- بازرسی دستکش
قبل از هر عملیات باید بررسی شود:
- پارگی
- سوختگی
- سوراخ
- آسیب درز
- خرابی لایه داخلی
- جداشدگی لایهها
- آلودگی شیمیایی
دستکش آسیبدیده نباید بدون ارزیابی مجدد استفاده شود.
- آلودگی شیمیایی
اگر دستکش با مواد خطرناک آلوده شده باشد، باید طبق دستورالعمل:
- پاکسازی
- ضدعفونی
- ارزیابی
- یا تعویض
شود.
دستکش آلوده میتواند باعث تماس ثانویه با پوست شود.
- شستوشوی دستکش
شستوشوی نادرست ممکن است باعث کاهش عملکرد حفاظتی شود.
بنابراین باید دستورالعمل سازنده رعایت شود.
استفاده از:
- مواد شوینده نامناسب
- دمای بیش از حد
- خشککردن نامناسب
میتواند به ساختار دستکش آسیب برساند.
- نگهداری
دستکش باید در شرایط:
- خشک
- تمیز
- دور از نور مستقیم
- دور از مواد شیمیایی
- دور از حرارت شدید
نگهداری شود.
- تعویض دستکش
در موارد زیر باید دستکش بررسی و در صورت نیاز تعویض شود:
- سوختگی شدید
- پارگی
- سوراخ
- کاهش Grip
- آسیب حرارتی
- آسیب لایههای داخلی
- آلودگی غیرقابل پاکسازی
- دستکشهای آتشنشانی و Heat Stress
دستکش ضخیم و چندلایه میتواند باعث افزایش گرمای دست شود.
بنابراین باید بین:
Thermal Protection
و:
Dexterity
تعادل برقرار شود.
- انتخاب دستکش بر اساس نوع عملیات
انتخاب صحیح باید به شکل زیر انجام شود:
Hazard Identification
↓
Risk Assessment
↓
Operation Type
↓
Required Protection
↓
Standard Verification
↓
Glove Selection
↓
Inspection & Maintenance
- جدول انتخاب سریع
نوع عملیات / خطر | دستکش مناسب |
آتشنشانی ساختمان | Structural Firefighting Gloves |
آتشنشانی صنعتی | Industrial Firefighting Gloves |
حرارت تابشی شدید | Proximity / Heat Protective Gloves |
آتشسوزی جنگل | Wildland Firefighting Gloves |
امداد و نجات | Rescue Gloves |
نجات فنی | Technical Rescue Gloves |
کار با شیشه و فلز | Cut-Resistant Gloves |
کار با مواد شیمیایی | Chemical Protective Gloves |
کار در محیط برق | Electrical Insulating Gloves مناسب |
Arc Flash | Arc-Rated PPE متناسب با خطر |
کوره و فلز مذاب | Heat / Molten Metal Protective Gloves |
Rope Rescue | Rope Rescue Gloves |
- اشتباهات رایج
اشتباهات رایج در انتخاب و استفاده از دستکش آتشنشانی عبارتاند از:
- استفاده از دستکش صنعتی معمولی در عملیات حریق
- تصور اینکه هر دستکش ضخیم، دستکش آتشنشانی است.
- انتخاب دستکش بدون توجه به استاندارد
- عدم بررسی آسیبهای حرارتی
- استفاده از دستکش آلوده به مواد شیمیایی
- عدم توجه به Grip
- انتخاب دستکش بسیار ضخیم و کاهش Dexterity
- استفاده از دستکش Structural برای عملیات تخصصی دیگر
- استفاده از دستکش حرارتی معمولی در حریق
- استفاده از دستکش آتشنشانی معمولی برای کارهای برق
- عدم توجه به سازگاری با لباس آتشنشانی
- شستوشوی نادرست
- نگهداری نامناسب
- جمعبندی
دستکش آتشنشانی یکی از مهمترین اجزای مجموعه PPE آتشنشان است و باید متناسب با نوع عملیات انتخاب شود.
مهمترین گروهها عبارتاند از:
- Structural Firefighting Gloves
- Industrial Firefighting Gloves
- Proximity Firefighting Gloves
- Wildland Firefighting Gloves
- Rescue Gloves
- Technical Rescue Gloves
- Heat-Resistant Gloves
- Chemical Protective Gloves
- Cut-Resistant Gloves
- Electrical Insulating Gloves
- Arc-Rated Gloves
استانداردهای مهم بسته به نوع کاربرد میتوانند شامل:
- EN 659
- NFPA 1970
و استانداردهای تخصصی مرتبط با حفاظت مکانیکی، شیمیایی یا الکتریکی باشند.
در نهایت، دستکش آتشنشانی باید بخشی از یک مجموعه کامل حفاظت فردی باشد و انتخاب آن بر اساس:
نوع حریق + شدت حرارت + خطرات مکانیکی + خطرات شیمیایی + شرایط عملیاتی + نیاز به Dexterity
انجام شود.
مهمترین اصل این است که دستکش مناسب برای عملیات آتشنشانی لزوماً برای عملیات نجات، مواد شیمیایی، برق یا حرارت صنعتی مناسب نیست. بنابراین قبل از انتخاب باید ابتدا Hazard شناسایی شده و سپس دستکش دارای استاندارد و عملکرد مناسب انتخاب شود.