SART (Search and Rescue Transponder)
معرفی
SART (Search and Rescue Transponder) دستگاهی است که برای کمک به پیدا کردن دقیق قایق نجات، لایفرفت یا افراد در دریا طراحی شده است.
برخلاف EPIRB که با ماهواره ارتباط برقرار میکند، SART با رادار کشتی یا بالگرد کار میکند.
یعنی:
کشتی نجات
↓
رادار روشن میکند.
↓
امواج رادار به SART برخورد میکنند.
↓
SART پاسخ میدهد.
↓
روی صفحه رادار
موقعیت قایق نجات
کاملاً مشخص میشود.
هدف استفاده
- مشخص کردن موقعیت دقیق Lifeboat
- مشخص کردن Liferaft
- کمک به عملیات SAR
- کاهش زمان پیدا شدن افراد
- افزایش دقت جستجو
فلسفه طراحی
فرض کنید:
EPIRB
اعلام کرده است که حادثه
در شعاع چند کیلومتری
رخ داده است.
↓
کشتی امداد
به محل میرسد.
↓
اما هنوز
قایق نجات
بین موجها
دیده نمیشود.
اینجاست که
SART
کمک میکند.
اجزای اصلی
یک SART معمولاً شامل:
- آنتن
- فرستنده/گیرنده
- باتری
- کلید روشن و تست
- چراغ نشانگر
- محفظه ضدآب
- پایه نگهدارنده
- بند حمل
نحوه عملکرد
رادار کشتی
↓
پالس راداری ارسال میکند.
↓
SART
پالس را دریافت میکند.
↓
بلافاصله
سیگنال پاسخ
ارسال میکند.
↓
روی صفحه رادار
علائم مشخصی ظاهر میشود.
فرکانس کاری
SART کلاسیک در باند X رادار دریایی (حدود 9 گیگاهرتز) کار میکند؛ به همین دلیل تنها توسط رادارهای X-Band قابل آشکارسازی است.
روی صفحه رادار چه دیده میشود؟
وقتی کشتی نجات نزدیک شود:
بهجای یک نقطه معمولی،
ردیفی از علائم یا نقاط پشت سر هم روی صفحه رادار ظاهر میشود که اپراتور را به سمت محل SART هدایت میکند.
با نزدیکتر شدن شناور، شکل این علائم تغییر میکند و تعیین موقعیت دقیقتر میشود.
محل نصب
معمولاً:
- Bridge
- نزدیکی Muster Station
- داخل Lifeboat
- داخل Liferaft Pack
- کنار تجهیزات GMDSS
روش استفاده
در هنگام ترک کشتی:
↓
SART
برداشته میشود.
↓
روشن میشود.
↓
در بالاترین نقطه ممکن نصب میشود.
مثلاً:
- روی سقف Lifeboat
- روی دکل کوچک
- روی پاروی عمودی مخصوص
هرچه آنتن بالاتر باشد، احتمال آشکارسازی بهتر خواهد بود.
چرا ارتفاع مهم است؟
امواج رادار تقریباً در مسیر دید مستقیم منتشر میشوند.
اگر SART پایین باشد:
↓
برد آشکارسازی کاهش پیدا میکند.
باتری
باتری باید بتواند:
- مدت طولانی در حالت آمادهبهکار باقی بماند.
- پس از فعال شدن، زمان کافی برای عملیات جستجو و نجات فراهم کند.
مقادیر دقیق این زمانها در استانداردهای عملکرد و مشخصات سازنده تعیین میشود.
تست
تقریباً تمام مدلها دارای:
Self Test
هستند.
موارد بررسی:
- باتری
- مدار داخلی
- آنتن
- عملکرد کلی
تست باید طبق دستورالعمل سازنده انجام شود.
بازرسی
موارد مهم:
- سلامت بدنه
- سلامت آنتن
- تاریخ باتری
- عملکرد تست داخلی
- تمیزی پایه
- وضعیت پلمب
- نبود ترک یا خوردگی
نگهداری
- جلوگیری از ضربه
- دور از رطوبت غیرمجاز در زمان انبارش
- تعویض باتری طبق برنامه
- تمیز نگه داشتن کانکتورها
- ثبت سوابق سرویس
محدودیتها
- وابسته به وجود رادار X-Band در نزدیکی
- جایگزین EPIRB نیست
- برای اعلام اولیه حادثه طراحی نشده است
تفاوت SART و EPIRB
ویژگی | EPIRB | SART |
ارتباط با ماهواره | ✔ | ✘ |
کار با رادار کشتی | ✘ | ✔ |
اعلام اولیه اضطرار | ✔ | ✘ |
تعیین موقعیت دقیق در مرحله نزدیک شدن | محدودتر | ✔ |
استفاده در Lifeboat | ✔ | ✔ |
AIS SART
امروزه نوع جدیدی نیز وجود دارد:
AIS SART
تفاوت
بهجای پاسخ دادن به رادار،
پیام اضطراری را از طریق سامانه AIS (Automatic Identification System) ارسال میکند.
مزایا
- نمایش مستقیم روی نمایشگر AIS کشتیهای اطراف
- شناسایی سریعتر در شناورهای مجهز به AIS
- امکان نمایش اطلاعات هویتی و موقعیت
تفاوت Radar SART و AIS SART
ویژگی | Radar SART | AIS SART |
فناوری | پاسخ به رادار X-Band | پیام AIS |
نیاز به رادار | ✔ | ✘ |
نیاز به گیرنده AIS | ✘ | ✔ |
نمایش روی رادار | ✔ | ✘ |
نمایش روی نمایشگر AIS/ECDIS | ✘ | ✔ (در سامانههای سازگار) |
اشتباهات رایج
- روشن نکردن دستگاه هنگام ترک کشتی
- نصب در ارتفاع کم
- تعویض نکردن باتری
- انجام تستهای غیرمجاز
- نگهداری در محل نامناسب
استانداردهای مرتبط
- SOLAS Chapter IV
- SOLAS Chapter III
- LSA Code
- الزامات عملکرد IMO برای SART و AIS SART
- الزامات مؤسسات ردهبندی مانند DNV، ABS، Lloyd’s Register، Bureau Veritas
نکته مهندسی (Engineering Insight)
در عملیات واقعی، EPIRB و SART رقیب یکدیگر نیستند؛ بلکه مکمل هم هستند. EPIRB به مراکز هماهنگی نجات اطلاع میدهد که حادثهای رخ داده و محل تقریبی آن کجاست، اما وقتی واحد امداد به منطقه رسید، این SART است که به آن کمک میکند تا قایق نجات را در میان امواج، باران یا مه با دقت بیشتری پیدا کند. به همین دلیل، وجود هر دو تجهیز در شناورهای مشمول مقررات اهمیت زیادی دارد.
خدمات ژیان اخگر آریا
- مشاوره انتخاب تجهیزات GMDSS و LSA مطابق SOLAS
- تهیه مشخصات فنی EPIRB، SART و AIS SART
- ارزیابی جانمایی تجهیزات روی شناورها و سکوهای فراساحلی
- تدوین برنامههای تست، بازرسی و نگهداری
- آموزش خدمه برای استفاده صحیح از تجهیزات جستجو و نجات